Yetişkinlerde DEHB olur mu?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu sadece çocukların değil yetişkinlerin de yaşamını cehenneme çevirebilirEskiden DEHB’nin yaramaz çocuklara özgü, geçici bir sorun olduğu düşüncesi yaygındı. Bugünlerde DEHB’ye yetişkinlerde rastlamak kimseyi şaşırtmıyor.

Yetişkinlerde DEHB 

Neden olur?

Bunu kimse kesin olarak bilmiyor ama uzmanların bazı tahminleri var: DEHB gelişimini genler önemli ölçüde etkiliyor olabilir. Hamilelik döneminde sürdürülen içki, sigara alışkanlığı rahimde toksin birikimine neden olarak bebekte DEHB oluşmasına yol açabilir. 

Anksiyete ve depresyon genellikle yetişkinlikte ortaya çıkar ama, DEHB’nin hikayesi çocukluk döneminden başlayarak okunmalıdır. Birine “yetişkin DEHB” tanısı koyabilmek için, hastanın çocukluk döneminden başlayarak semptomların dikkatle incelenmesi gerekir.

Yetişkinlerdeki DEHB belirtileri ne?

Yetişkinlerde DEHB tanılamada izlenen geleneksel yöntem, DEHB semptomlarının çocuklarda nasıl geliştiğine ilişkin gözlemlere dayalı: Belli bir süreyi bir yerde geçirememek, objeler ve düşünceler yığını arasında kararsız ve huzursuz kalmak, unutkanlık ve aşırı hayalcilik bu semptomlar arasında. 

Çoğu uzman, sadece bu belirtilerin gözlenmesiyle DEHB tanısı koyulamayacağı görüşünde. 

Yetişkinlerde DEHB nasıl anlaşılır?

Yetişkinlikte DEHB’ye bağlı gelişen semptomlar olağandışı incelikte, zor anlaşılacak özellikler taşıyabilir.

Yetişkin DEHB’lilerde en sık gözlenen davranış bozukluğu: Organize olma güçlüğü ve düzensizlik.

Dikkatsiz sürücü alışkanlıkları: Dikkati odaklamakta çekilen güçlük, bir işi belli bir süre boyunca yapmayı olanaksız kılabilir. Yetişkin DEHB’li trafikte aceleci ve hızlıdır. Çoğu bu yüzden trafik kazasına yatkın olur.

Evlilik sorunları: DEHB’si henüz tanılanmamış biri, eşinin söylediklerini dinlemeyebilir. Ona verdiği sözleri tutmayabilir. Yetişkin DEHB’liyseniz üzgün görünen eşinizin bu haline neyin yol açtığını anlayamaz, bunun yerine “yine bir şeylerin peşinde” olduğunu, “sorumlu olmadığınız bir şeyler için” sizi suçlamaya hazırlandığını düşünürsünüz. 

Odaklanamamak: Günden güne hızlanan, yakalaması güçleşen dünyada DEHB’linin başarılı olması, kendini kabul ettirmesi çok güç. Buna en önemli neden, odaklanamamak. Özellikle kalabalık veya gürültülü ofisler, DEHB’li çalışanın performansını düşürmeye bire bir. Yetişkin DEHB’liye gelen telefon araması veya e-mail uyarısı, dağılmaya hazır bir parça dikkatin de uçup gitmesi ve eldeki işin sürüncemede kalması olacaktır.

Dinleme güçlüğü: İşyerinde uzayıp giden toplantılarda filmi koparıp uyukladığınız oluyor mu? Üç beş kez arayıp haber vermenize rağmen eşiniz ufaklığı kreşten almayı unuttu mu ? Yeterince dikkat edememek, yetişkin DEHB’lilerde dinleme güçlüğüne neden olur. Unutulan randevular, yanlış anlamalar cabası.

Huzursuzluk: Yetişkin DEHB’li, çocuk DEHB’li gibi sağa sola durmaksızın atlayıp zıplamak yerine huzursuzluğunu dış görünüşüyle belli eder.

Başlama Güçlüğü: Çocuk DEHB’li için ödevinin başına oturmak güçtür. Benzer biçimde, yetişkin DEHB’li de, fazlasıyla dikkat gerektiren bir işe başlamak için isteksiz, dolayısıyla sürekli erteleme eğilimindedir. Bir türlü sonu gelmeyen bu erteleme alışkanlığı, mevcut sorunlara yenilerini ekler: Evlilik yaşamı karışır. İşyerinde sorunlar çıkar. Arkadaş kaybedilir. 

Yetişme Güçlüğü: Yetişkin DEHB’linin bir yere zamanında yetişmesi için hiçbir neden yoktur ama gecikmesi için onlarca neden sayabiliriz: Tam da yoldayken, arabanın uzun zamandır yıkanmadığını farkedebilir örneğin. Aksilik değil mi, benzin göstergesi de sıfırı bulmuştur. Çıkan sorunların rüzgarında savrulan yetişkin DEHB’linin giriştiği herhangi bir işin ne kadar süreceğine ilişkin tahminin tuttuğu şimdiye dek görüşmüş şey değildir. DEHB’li her zaman her şeye gecikir.

Öfke patlaması: DEHB duygusal kararsızlıklara yol açar. Çoğu yetişkin DEHB’li en ufak tefek sorunu büyütmeye, kıyameti koparmaya dünden hazırdır. Yetişkin DEHB’liler duygularına bir türlü hakim olamadıklarını hissederler. Çoğu zaman öfkeleri anlıktır. Parladıkları hızla sönüp sakinleşirler ama öfke patlamalarına maruz kalanlar için aynı şeyi söylemek maalesef zor.

DEHB’li miyim?

Sonu gelmeyen saatler boyunca bilgisayar oyununda yüksek puan yapmaya çabalamak veya ödevini zamanında teslim etmek seçenekleri arasında kalan yetişkin DEHB’li, önem ve öncelik sıralamasını büyük olasılıkla yanlış yapacaktır.

Yetişkin DEHB’li önceliklerin planlanmasını gerektiren işlerde zorluk çeker. 

Yetişkin DEHB tanısı koymak uzman hekim işidir ama, insanın kendini dinleyip yoklamasını da yabana atmamak lazım. Az önce geçen belirtiler gibi, kendinize bazı küçük testler uygulayarak yetişkin DEHB’li olup olmadığınıza ilişkin amatör bir araştırma yapabilir, kuşkularınızın yerli semptomlarınızın hakiki olduğuna karar verirseniz uzman hekime başvurabilirsiniz. 

Yetişkin DEHB’ye benzeri semptomların bambaşka gerekçelerle ortaya çıkabileceğini de hatırlamakta fayda var. Sözün kısası, bu testler kendi başlarına yetişkin DEHB tanısı koymaya yetmezler.

Yetişkinlerde DEHB üzerinde hangi ilaçlar etkili? 

Uzman hekimin muayenesiyle size veya yakınlarınıza yetişkin DEHB tanısı koyulursa, izleyen süreçte (yine uzman hekim gözetiminde) en uygun tedavi sürecinin tasarlanması  ve uygulanması gerekir. Yetişkin DEHB tedavisi genellikle DEHB tedavisine yönelik Adderall, Concerta, Ritalini, Strattera gibi ilaçlar ve terapi üzerine kuruludur.