Yanık tedavisinde nelere dikkat etmeli?

Yandı bitti kül oldu gitti derler. Maalesef gitmiyor. Doğru tedavi edilmeyen yanıklar başka sorunlarını da yanına çağırıyor. Peki yanık tedavisinde nelere dikkat etmeli?

Ciddi bir yanığı küçük bir yanıktan ayırabilmek için zarar gören doku miktarına bakacağız. Peki ya şiddet için? Doktorlar yanıkları üç seviyeye ayırmış:

1. derece yanıklar

Yanıkların en masumu. Derinin sadece üst tabakası yanıyor. Belirtileri:

Kırmızı deri

Bazen şişlik

Biraz da acı

Bu belirtiler varsa birinci derece yanık muamelesi yapıp merhemlerle tedavi edebilirsiniz. Ama yanık bazı özel noktalardaysa acil servise gitmekte yarar var. Örneğin ellerde, ayakta, yüzde, kasıkta, kalçada veya temel eklemlerden birindeyse hiç vakit kaybedilmemeli. 

2. derece yanıklar

Derinin hem ilk tabakası hem de ikinci tabakası yanıyor. Deri su topluyor, aşırı kızarıyor, lekeleniyor, şişiyor. Ve tabii ki çok acıyor. 

İkinci derece yanığın alanı 7,5 santimetreden geniş değilse küçük yanıklar gibi tedavi edilebilir. Alan genişse ya da ellerde, ayaklarda, yüzde, kasıkta, kalçada veya temel eklemlerden birindeyse acil servise gidilmeli. 

Artık yanığımızın derecesini saptayabiliyoruz. Peki diyelim birinci derece bir yanığımız var veya ikinci derece ama alanı küçük, o zaman nasıl tedavi edilir?

Soğuk tutun. Yanan bölgeyi 10 – 15 dakika boyunca soğuk suyun altında tutun. Acıyı hissetmemeniz için bu gerekli.  Suyun altında tutmak size pratik gelmediyse yanığı soğuk su dolu bir kabın içine sokun ya da soğuk kompres yapın. Bunu neden mi yapıyoruz? Çünkü bölgeyi soğuk tutmak sıcaklığı alacak ve şişmesini engelleyecek. 

Yanığı steril gazlı bezle sarın. Bunun için sakın yumuşak pamuklu kumaşlar ya da derinizde tanecik bırakacak başka bezler kullanmayın. Gazlı bez olması bu yüzden önemli. Hassas bir şekilde sarın. Fazla  bastırmayın. Bandaj yapmak bölgenin hava almasını engelleyecek. Böylece hem acı azalacak, hem de kabarcıklı teniniz korunacak. 

Ağrı kesici alın. Basit bir aspirin bile işe yarar. Ama konu çocuksa durum değişir. Doktora danışmadan ilaç kullanmayın. 

Küçük yanıklar hastanede müdahaleye gerek duyulmadan iyileşir. Deride renk değişimleri, koyu lekeler kalabilir. Enfeksiyon, kızarıklık, sızlama, şişlik gibi işaretleri de takip etmelisiniz. Bir yıldan önce güneşlenmeyin. Yeniden yaralanmamaya dikkat edin. Çünkü bu sefer lekelerin rengi daha da koyulaşır. Bir yıl boyunca güneş koruyucu kullanmak cildinizin doğal rengine dönmesine yardım eder. 

Sakın buz kullanmayın. Yaraya doğrudan buzla müdahale etmek vücudu fazla soğutur, yarayı daha da kötüleştirir. 

Yaranın üzerine bir şey sürmeyin. Yumurta akı, diş macunu, yoğurt… Sık kullanılan Türk usulü tedavileri unutun. Hatta merhem bile sürmeyin. Enfeksiyona neden olabilirsiniz.

Kabarcıkları patlatmayın. Çünkü bu da enfeksiyona davetiye çıkarıyor. 

3. derece yanıklar 

Tüm deri tabakası yanar. Bazen yağlar, kaslar ve hatta kemikler bile yanabilir. Yanık bölge siyah veya beyaz görünür. Üçüncü derece yanıklara vakit kaybetmeden hastanede müdahale etmek gerekir. Üçüncü derece yanıkla karşılaşırsanız dikkat etmeniz gerekenler:

Yanan giysileri çıkarmayın. Yanan kişinin ateşle ya da elektrikle bağlantısının kesildiğine emin olun. 

Soğuk suya sokmayın. Böyle yanıklar 1. ve 2. dereceye benzemiyor. Soğuk su uygularsanız vücut ısısı düşer, kan basıncı azalır, şok gelişebilir. 

Yaşadığından emin olun. Nefes alıp almadığına bakın. Hareketlerini kontrol edin.

Yanan yeri yükseltin. Vücudun yanık bölgesini kalp seviyesinden yüksekte tutmak daha sağlıklı.

Örtün. Soğuk steril bandajla yanık bölgeyi sarın. 

Tetanos aşısı. Yanıklar tetanos riski taşıyor. Tedavi sonrası doktorunuz tetanos aşısı olmanızı isteyebilir.