Uyku problemleri ve bozuklukları

Hayatımızın belli bir döneminde, mutlaka çoğumuz uykumuzu düzenli alma konusunda sıkıntı yaşamışızdır. Ancak; uyku problemlerinin rutin olarak ortaya çıkması ve günlük hayatınızı doğrudan etkilemesi halinde uyku bozukluğundan şikayetçi olduğunuz söylenebilir. Uyku bozuklukları, uykululuk hali dışından pek çok çeşitli sonuçlar doğurur. Düşük kalitede uyku; enerjinize, duygusal dengenize ve sağlığınıza olumsuz etkide bulunabilir. Eğer uyku problemleriniz varsa; öncelikli olarak sıkça karşılaşılan uyku bozukluklarının belirtileri, kendiniz ne gibi önlemler alabileceğiniz ve doktorunuza ne zaman danışmanız gerektiği gibi hususlarda bilgi edinmeniz önerilir.

Uyku bozuklukları ve uyku problemlerinin belirtileri ve semptomları
Hepimiz, ara sıra belirli uyku problemleriyle karşılaşırız. Peki; uyku probleminin önemsiz, geçici rahatsızlık veren bir sorun mu, yoksa çok daha ciddi bir uyku bozukluğuna ya da gizli bir sağlık sorununa işaret eden bir durum mu olduğunu nasıl anlayabiliriz?
Özellikle, yetersiz uykunun gün içerisinde hayatınızdaki bıraktığı gözle görülür etkileri değerlendirmek suretiyle mevcut semptomları detaylı inceleyin. Eğer aşağıdaki semptomlarla düzenli olarak karşılaşıyorsanız, uyku bozukluğuna maruz kaldığınız söylenebilir:

•    Gün içerisinde kendinizi sinirli veya uykulu hissediyor musunuz?
•    Bir yerde hareketsiz dururken, televizyon izlerken veya birşeyler okurken uyanık kalmakta sıkıntı yaşıyor musunuz?
•    Araba kullanırken uyuyakalıyor ya da aşırı derecede yorgunluk hissediyor musunuz?
•    Konsantrasyon güçlüğü yaşıyor musunuz?
•    Sıkça size başkaları tarafından bitkin göründüğünüz söyleniyor mu?
•    Tepkileriniz yavaş mı?
•    Duygularınızı kontrol etmede güçlük çekiyor musunuz?
•    Hemen her gün şekerleme yapmaya meyilli misiniz?
•    Ayakta kalabilmek için kafeinli içeceklere mi ihtiyaç duyuyorsunuz?

Yukarıdaki soruların kimisine “evet” yanıtı veriyorsanız, uyku bozukluğu sorununuz olabilir.

Uykusuzluk (insomni): En sık görülen uyku bozukluğu türüdür.
Uyandığınızda kendinizi dinlenmiş ve canlı hissetmenizi sağlayacak miktarda uykunuzu alamama hali olarak tanımlanan uykusuzluk (insomni), uyku ile ilgili en sık karşılaşılan şikayettir. Uykusuzluk çoğu kez; stres, endişelilik (anksiyete), depresyon gibi problemlere veya gizli bir sağlık sorununa ait bir belirti niteliği taşır. Kullanmakta olduğunuz tedavi yöntemleri gibi yaşam tarzı tercihleri, yetersiz egzersiz, jet lag (saat farkı kaynaklı rahatsızlık) ve hatta tükettiğiniz kahve miktarı da diğer nedenleri arasında sayılabilir.

Uykusuzluğun genel belirti ve semptomları şunlardır:
•    Gece uykuya dalmakta ya da gece uyandıktan sonra tekrar uyumakta güçlük çekmek.
•    Gece sıkça uyanmak.
•    Uykunun hafif, kesik veya dinlendirici olmadığının hissedilmesi.
•    Uyuyabilmek için destek alma ihtiyacı duyulması (uyku hapları, gece başlığı, takviye ürünler).
•    Gün boyunca uykulu olma ve enerji kaybı hissi.

Uykusuzluk rahatsızlığının sebebi her ne olursa olsun; uyku alışkanlıklarınız hakkında bilinçli hareket etmeniz ve daha etkili dinlenme yöntemleri edinmeniz daha etkili şekilde uykunuzu almanızı ve kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olacaktır. Bu konuda kendinizi rahat hissetmenizi sağlayacak en önemli nokta da çoğu uykusuzluk vakasının; uyku uzmanlarına başvurmanız veya reçeteli/reçetesiz ilaçlara yönelmeniz gerekmeksizin yalnızca yaşam tarzınızı değiştirerek iyileşme göstermesidir.

Daha iyi uyku için öneriler
Uyku problemlerini ve günün yorgunluğunu gidermenin yolu çoğu zaman günlük işlerle alakalıdır. Yaşam tarzınızda birkaç küçük değişiklik yapmanız, ihtiyacınız olan uykuyu düzgün şekilde almanıza yardımcı olur.
•    Düzenli bir uyku programı oluşturun, haftasonları da dahil olmak üzere her gün yatış ve kalkış saatlerine sabit olarak uyun.
•    Uyku için yeterli süre ayırın. Çoğu kişi, kendilerini iyi ve üretken hissedebilmek adına her gece en az 7-8 saat uykuya ihtiyaç duyar.
•    Yatak odanızın karanlık, serin ve sessiz olmasını sağlayın. Elektrikli ekranların üzerini örtün, pencerelerden içeri giren ışığı engellemek üzere koyu perdeler kullanın veya gözlerinizin ışıkla temasını kesmek için göz maskesi kullanın.
•    TV, akıllı telefon, iPad ve bilgisayar gibi elektronik cihazlarınızı yatma saatinden birkaç saat önce kapatın. Bu ekranların yaydığı ışık tipi; beyninizi uyarabilir, melatonin üretimini durdurabilir ve vücudunuzun biyolojik saatine müdahalede bulunabilir.

Uyku bozuklukları ile ilgili olarak doktora ne zaman başvurmalı?
Uyku problemlerinize yönelik birtakım kişisel çözüm yolları denediniz ve de bunlar sonuçsuz mu kaldı? O halde aşağıdaki koşullar söz konusuysa, bir uyku uzmanında randevu alın veya bir uyku kliniğine sizi yönlendirmesi için aile doktorunuza danışın:
•    Başlıca uyku probleminiz gündüz saatlerinde uykululuk hali olup, kullandığınız kişisel çözüm yolları belirtileri gidermede başarısız olduysa.
•    Sizin ya da eşinizin, uyku sırasında nefesiniz daralıyorsa, tıkanıyorsanız veya nefes alışverişiniz duruyorsa.
•    Konuşma, yürüme veya yemek yenmesi gibi eylemler sırasında kimi zaman anormal biçimde uykuya dalıyorsanız.