Uyku kaç safhadan oluşuyor?

Uykunun tam beş aşaması olduğunu ve gece boyunca hepsini defalarca dolaştığınızı biliyor musunuz?

Elektroensefalograf denen aracın icadıyla daha önce saptanması hayal olan uykuyu görebilmeyi başardık. Uykunun nasıl gerçekleştiği, insanın uyurken hangi safhalardan geçtiği elektroensefalografla saptanabiliyor. 1950’lerde Eugene Aserinsky REM uykusunu bu yöntemle keşfetti. 

Elektroensefalografla yapılan uyku çalışmalarında beyinde farklı safhalarda oluşan dalgalarla, uykunun aşamaları kaydedilebiliyor. Bu noktadan hareketle, uyku içinde yer alan farklı safhalarda farklı beyin dalgaları ortaya çıkıyor diyebiliriz.

Uykunun iki temel safhası var: 

N-REM uykusu (derin uyku)

REM uykusu (göz hareketlerinin aktif olduğu uyku)

REM uykusuna aktif uyku ya da paradoksal uyku da denilir.

Uyku nasıl başlıyor?

Uykunun ilk safhalarında hala uyanıksınız; algınız tamamen açık. Bu safhada beyin beta dalgaları üretiyor. Bunlar küçük ve hızlı dalgalar. Algınız hala açık olduğu için güçlü duygular, uyarılmalar hissedersiniz. Bazı sanrılar da size eşlik edebilir. Kimi zaman bu sanrılar toplumumuzda korkunç öğelerin yer aldığı hikayelerin yayılmasına yol açmış; gerçek sanılan, aslında olmayan varlıkların görülmesi buna örnek. Bu aşamada pek çok insan yüksek bir yerden düştüğünü, aniden yüksek bir ses duyduğunu, adının söylendiğini iddia edebilir. 

Bu safhada myoklonik hareketler denen yaygın bir durum da oluşabilir. Ortada neden yokken korktuğunuzu hissedersiniz. 

Uyku kaç parça?

1. safha: Uykunun başladığı bu safhada hala aktif, canlı ve uyanıksınız. Bu kısmı uzmanlar uyanıklıkla uyku arasında geçiş aşaması olarak değerlendiriyorlar. Bu kısımda beyin yüksek miktarda teta dalgaları üretiyor. Teta dalgaları yavaş beyin dalgalarıdır. Bu safha 5 – 10 dakika arası sürer. Bu safhada birine sorsanız size hala uykuya dalmadığını söyleyebilir.

2. safha: Uykunun yaklaşık 20 dakika süren ikinci safhası. Beyin hızlı dalgalar üretmeye başlar. Ritmik beyin dalgaları ortaya çıkar. Vücut ısısı düşmeye, kalp ritmi yavaşlamaya başlar.

3.safha: Derin uyku gerçekleşmeye başlar. Delta dalgaları adı verilen yavaş beyin dalgaları gözlemlenir. Bu safha hafif uykudan çok derin uykuya geçişi sağlar. 

4.safha: Bu safhaya delta dalgalarının tamamen aktif olması nedeniyle delta uykusu deniyor. Yaklaşık 30 dakika sürüyor. Uyurgezerlik ve alt ıslatma genellikle 4. safhanın sonlarında gerçekleşiyor.

5.safha: Rüyalar 5. safhada oluşuyor. Burası REM uykusunun bölgesi. Hızlı göz hareketleri, artan solunum, artan beyin aktivitesi gözlemleniyor. Beyin hızını ve aktivitesini arttırırken kasların yavaşlaması, kas gerginliğinin azalması nedeniyle paradoksal uyku olarak da geçer. 

Uyku sırasında bu safhaların tümünün sadece 1 defada gerçekleşip geçmediğini bilmemiz önemli.  Uyku 1. safhada başlar; 2, 3 ve 4. safhaya kadar devam eder. 4, 3 ve 2. safhalar 5. safhaya geçmeden tekrar edilir. Ardından 5. safhaya geçilir. REM uykusu bir kez oluşunca genellikle 2. safhaya dönülür. Gece boyunca bu safhaların arasında 4 ya da 5 kez tekrar tekrar geçiş olur.

Uykuya daldıktan sonra REM safhasında yaklaşık 90 dakika kalıyoruz. REM uykusunun ilk safhası genellikle kısa sürer ama her seferinde gitgide daha çok uzar: genellikle 1 saat civarında sonlanır.

Uyku niye kısım kısım?

Farklı safhalarda farklı beyin dalgaları üretilmesi olumlu etki yaratır. Uyku vücudun dinlenmesini sağlar; beyin de yeni güne hazırlık yapar. Psikanalitik kurama göre travmaların ve bilinçaltının rahatlaması için uyku kritik önemde. Rüyalar psikolojimizi rahatlatmada çok etkili. 

Uykuyu bilimsel verilerle araştırılabilmenin anlamı büyük. Bilimsel gelişmeler arttıkça, uykunun daha derinlemesine araştırılacağını söylemek kehanet olmaz.