TSH (Tiroid Bezi Uyarıcı Hormonu) Nedir ?

TSH (tiroid bezi uyarıcı hormonu) tiroid bezini uyararak vücuttaki her dokunun metabolizmasını stimüle etmekle görevli olan tiroksin (T4) ve triiodothyronine (T3) hormonlarının üretilmesini sağlar. TSH, hipofiz bezi tarafından üretilmektedir ve kana ne kadar tiroid hormonu salgılanmasını kontrol eder.

TSH ve Görevi

TSH öncelikle olarak tiroksin (T4) hormonunun salgılanması sağlar. Bu hormon tek başına metabolizmada pek etkili değildir. Bu yüzden triiodothyronine (T3) adı verilen aktif hormona dönüştürülür. Dönüştürme süreci %80’i karaciğer ve diğer organlarda, %20’si ise tiroid bezinde gerçekleşir. Kandaki T3 ve T4 hormonları konsantrasyonu hipofiz bezinden ne kadar TSH salgılanması gerektiğini göstermektedir. Örneğin, T3 ve T4 düşük olduğu zaman TSH üretimi arttırılır, konsantrasyon yüksek olduğu zaman da düşürülür.

Tiroid ve TSH

Tiroid ve TSH

TSH reseptörü tiroid foliküle hücrelerinde bulunmaktadır. Bu reseptörün uyarılması T3 ve T4 üretimini ve salınımı arttırır. Bu reseptöre antikor ile stimüle edilmesi Graves hastalığına yol açmaktadır.

TSH konsantrasyonu çocuklarda yetişkinlere göre daha fazladır. Bu normal bir durumdur. En son yapılan araştırmalara göre yetişkinlerde kanda olması geren oran 0.4–2.5 µIU/mL civarındadır. 2.0 µIU/mL’den fazla olan konsantrasyonlar hipotiroidi riski doğurmaktadır.

TSH Kan Testi Nedir ?

TSH kan testi ile kandaki T3 ve T4 hormonlarının konsantrasyonu ölçülmektedir. Bu test sayesinde kişinin tiroid bezinin doğru çalışıp çalışmadığı tespit edilir. Testi yaptırmadan 4-6 hafta öncesine kadar radyoaktif madde içeren bir test veya iyot içeren X-Ray (röntgen) yaptırılmışsa muhakkak doktora bildirilmelidir.

TSH kan testi aşağıdaki durumlar için yaptırılmalıdır:

  • Tiroid Bozukluğu Semptomları Görülen Kişilerde
  • Hipertiroid için Yenidoğanların Kontrolünde
  • Hipertiroid Hastalarının İlaç Tedavisinin Kontrolünde
  • Kadınlarda Kısırlık Problemlerinin Kontrolünde
  • Hipofiz Bezinin Fonksiyonlarının Kontrolünde

Tiroid bezi az çalışmasına hipotiroid adı verilmektedir ve şu belirtileri vardır:

  • Kilo Alma
  • Yorgunluk
  • Kuru cilt
  • Kabızlık
  • Çok Üşüme
  • Sık Menstrual Periyotlar

Tiroid bezinin fazla çalışmasına hipertiroid adı verilmektedir ve şu belirtileri vardır:

  • Kilo Kaybı
  • Hızlı Kalp Atışı
  • Sinirlilik
  • İshal
  • Sıcaklık Basması
  • Düzensiz Menstural Periyotlar

Tiroid hastası (bkz: tiroid hastalıkları) olan bir kişi aralıklı periyotlarla TSH kan testi yaptırmalıdır. Eğer kişinin kullandığı bir tiroid ilaçı varsa ve bu ilaç değiştirilirse, kan testi 6-8 hafta geçmeden yaptırılmamalıdır. 60 yaşından büyük kişiler hipotiroid olasılığı için TSH kan testi yaptırmalıdır. Aşağıdaki nedenler kan testi sonuçlarını etkileyebilir:

  • Kortiko-steroid İçeren İlaçlarlar, Levodopa, Heparin, Dopamin veya Lityum
  • Aşırı Stres veya Kronik Bir Hastalık
  • Daha Önce İyot İçeren X-Ray Testine Girmiş Olmak

Yüksek TSH Nedir ?

Kan testi sonucunda yüksek TSH çıkmışsa aşağıdaki anlamlar çıkarılabilir:

  • Kişinin tiroid bezi az çalışmaktadır. Akut veya kronik bir tirodi bozukluğu olabilir.
  • Hipotiroid hastalığı olan veya tiroid bezi alınmış bir kişi ise kullandığı tiroid ilaçı yetersiz kalıyor olabilir. Dozajının veya ilaçın tipinin değiştirilmesi gerekebilir.
  • Kişi hipotiroid hastası ise çok fazla anti-tiroid ilacı alıyor olabilir. Dozajın azaltıması gerekmektedir.
  • Hipofiz bezinde bir problem olabilir. Örneğin hipofiz bezindeki bir tümör kontrolsüz TSH salgılanmasına neden oluyor olabilir.

Düşük TSH Nedir ?

Kan testi sonucunda düşük TSH çıkmışsa aşağıdaki anlamlar çıkarılabilir:

  • Kişinin tiroid bezi fazla aktif çalışmaktadır. Yani hipertiroid vardır.
  • Hipotiroid hastalığı olan veya tiroid bezi alınmış bir kişi ise kullandığı tiroid ilaçının dozajı fazla verilmiş olabilir.
  • Kişi hipertiroid hastası ise anti-tiroid ilacı yetersiz kalıyor olabilir.
  • Hipofiz bezi zarar görmüş ve yetersiz TSH üretiyor olabilir.

Test sonuçları TSH ve T4 konsantrasyonlarına göre aşağıdaki gibi değerlendirilebilir:

Patolojik KaynakTSH SeviyesiTiroid Hormon SeviyesiHastalık Yaratan Durum
Hipotalamus/hipofezYüksekYüksekHipofez tümörü veya tiroid hormonu direnci
Hipotalamus/hipofezDüşükDüşükİkincil hipotiroid veya “merkezi” hipotiroid
HipertiroidDüşükYüksekBirincil hipertiroid Graves Hastalığı
HipotiroidYüksekDüşükDoğuştan hipotiroid