Total kalça protezi nedir?

Dünyada gerçekleştirilen ilk total kalça protezi uygulaması 1962 yılında İngiliz Sir John Charnley tarafından yapılmıştır. ABD Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanan ilk total kalça protezi ise 1969 yılında uygulanmıştır. Eklem protezleri 20.Yüzyılda ortopedik cerrahide yaşanan en önemli gelişmelerden biridir.

Her yıl sadece ABD’de 285.000’den fazla kalça protezi uygulanmaktadır ve Time’ın 6 Mart 2008 sayılı haberine göre bu rakamın 2030 yılında ikiye katlanarak 573.000’lere ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Zarar görmüş kalça ekleminizin değiştirilmesi aracılığıyla yapılan geleneksel total kalça protezi uygulaması üç kısımdan meydana gelmektedir:

•    Çanakçığınızın yerine plastik bir kase yerleştirilmesi
•    Uyluk  başının yerine metal bir bilye yerleştirilmesi
•    Uyluk kemiğinin şaft bölgesine metal bir gövdenin yerleştirilmesi

Ayrıca total kalça protezine karşı seramik kalça protezi gibi alternatifler de vardır. Örneğin, Birmingham Kalça Yüzey Yenileme Sistemi.

Kalça protezine kimler ihtiyaç duyar?

Hareket kabiliyetine sahip olmak ve günlük aktiviteleri yapabilmek için kalçanın normal fonksiyonlara sahip olması gereklidir. Eğer kalçanızda bir sakatlık veya artrit varsa günlük aktivitelerinizi yapmakta zorlanabilirsiniz. Kemik eklemi iltihabı (osteoartrit), romatizmaya bağlı eklem iltihabı (romatoid artrit) ve darbeye bağlı eklem iltihabı (travmatik artrit), kalça ağrısına neden olan artrit türleri arasında en sık rastlanan türlerdir.

Kalça protezi ameliyatı olmaya karar vermeden önce ailenize, bir pratisyen hekime ve bir ortopedi cerrahına danışmak doğru bir karar vermek açısından size yardımcı olacaktır. Aşağıdaki soruları dikkatle cevaplayın:

•    Eğildiğinizde veya yürüdüğünüzde ortaya çıkan bir kalça ağrınız var mı?
•    Dinlenirken bile devam eden kalça ağrılarınız var mı?
•    Kalçanızda ayağınızı kaldırmanızı ya da hareket ettirmenizi engelleyen bir eklem sertliği var mı?
•    Steroidsiz iltihap gidericiler (NSAID grubu) tatmin edici rahatlamalar sağlamıyor mu?
•    Ağrı kesiciler tatmin edici rahatlamalar sağlamıyor mu?
•    Fizik tedavi, yardımcı aletler ve hareket kabiliyeti arttırıcı cihaz kullanımı sonrasında ilerleme sağlayamadınız mı?

Eğer bu soruların çoğuna ya da hepsine evet cevabını verdiyseniz, bir total kalça protezi operasyonu geçirmeniz gerekebilir.

Hastanın kalça protezine uygun olup olmadığı nasıl anlaşılır?

Total kalça protezi operasyonu geçiren hastaların büyük bir çoğunluğu 60 ile 80 yaş aralığındadır, fakat operasyonu başarıyla atlatan daha genç ve daha yaşlı bireyler de mevcuttur. Hastanın kalça protezi ameliyatına uygun olup olmadığının değerlendirilmesindeki tek unsur yaş değildir. Kalçadaki acının düzeyi ve hastanın genel sağlık durumu da değerlendirmenin önemli unsurlarından.

Bir hastanın kalça protezine uygun olup olmadığının değerlendirmesinde aşağıdaki unsurlara dikkat edilir:

•    Tıbbi geçmişiniz
•    Kalçanızın hareket kabiliyetini, hizasını, dengesini ve gücünü ölçmek için yapılmış fiziksel test sonuçları
•    Eklemdeki hasarın derecesini belirlemek için çekilen röntgen sonuçlarınız

Diğer görüntüleme testleri ya da kemik taramaları da bazı durumlarda kemiğin ya da kalçadaki yumuşak dokuların durumu hakkında karar vermek için kullanılabilir.

Kalça protezi hakkındaki beklentileriniz gerçekçi mi?

Kalça protezi operasyonu geçirmeyi planlayan hastanın operasyon öncesinde, sırasında ve sonrasında nasıl bir beklentiye girmesi gerektiğini anlaması son derece önemli. Hasta başlangıçta ve tedavi aşamasında operasyonun birincil amaçlarına yoğunlaşmalıdır–ağrıların kesilmesi ve kalça fonksiyonlarının gelişmesi (kalçanın tekrar güçlenmesi ve hareket kabiliyetinin artması).

3 aylık iyileşme süreci boyunca, yeni protezin yerinden oynamasını engellemek için hareketlerinizi kısıtlamanız gerekecek. Bu süreç boyunca nasıl hareket etmeniz gerektiği ve ne çeşit hareketlerden sakınmanız gerektiği size uzmanlar tarafından öğretilecektir. İyileşme süreci sırasında yükseltilmiş klozet, bazı objelere ulaşmak için kullanılabilecek bir aparat, kolay giyinme çubuğu, çorap giyme aparatı ve sabit yastık gibi araçlara ihtiyaç duyabilirsiniz. Kısıtlanan hareketlerin bazıları geçici bir süre için kısıtlanırken, bazı hareketlerden ise kalıcı olarak kaçınmanız gerekmektedir. Tempolu koşu, koşu, zıplama ve temas içeren sporlar gibi belirli aktivitelerde bulunmak kalça sağlığınız açısından tehlikeli olabileceği için bu aktiviteler operasyon sonrasında hayatınızın geri kalan kısmı boyunca yasaklanacaktır. Ancak, normal kullanım sonucunda bile belirli bir süre sonra proteziniz işlevini kaybedebilir. Böyle bir durumda kalça protezi değişimi adında başka bir operasyon geçirmeniz gerekecektir.

Cerrahi operasyona hazır mısınız?

Ortopedik cerrahınız ve yardımcı personeller, operasyona hazırlanmanız konusunda size yardımcı olacaktır. Tıbbi personel size bir ameliyat tarihi verecek ve ameliyat öncesinde yapmanız gerekenlerin listelendiği bir plan hazırlayacaktır: sigorta kaydı kontrolü, ameliyat öncesi testler gibi.

Ameliyat öncesi yapılan hazırlıklar tamamlandığında, ameliyat sırasında ne gibi durumlarla karşılaşacağınız size tıbbi personel tarafından anlatılacaktır. Ardından; anestezi hakkındaki seçeneklerinizi, operasyonun ne kadar süreceğini, hastanede ne kadar kalmanız gerektiğini ve ne zaman taburcu olacağınızı öğreneceksiniz. Operasyon sonrası rehabilitasyon talimatları ya da eve gidiş talimatları tıbbi personel tarafından verilecektir.

Kalça protezi operasyonu sırasında karşılaşılabilecek komplikasyonlar nelerdir?

Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi’ne göre, total kalça protezi sırasında komplikasyon oluşması oldukça düşük bir ihtimaldir. Hastaların sadece %2’sinden azı eklem enfeksiyonu gibi ciddi komplikasyonlar yaşamıştır. Ayak damarlarında ya da leğen kemiğinde kan pıhtılaşması, kalça protezi operasyonlarında en sık rastlanılan komplikasyondur. Doktorunuz kan pıhtılaşmasını engellemek ya da oluştuğu takdirde bu pıhtılaşmalarla başa çıkabilmek adına tedaviler önerebilir.

Bazı hastalarda kalça ameliyatı sonrası bacak uzunluğunda eşitsizlik ortaya çıkabilir. Bacak boylarını eşitlemek için bazı özel ayakkabıların kullanılması gerekebilir. Oluşabilecek diğer komplikasyonlar aşağıda listelenmiştir:

•    Çıkık
•    Sinirlerin veya kan hücrelerinin zarar görmesi
•    Kanama
•    Çatlaklar
•    Sertleşmeler ve rezidüel ağrı

Kalça protezleri hakkında unutulmaması gereken noktalar

Total kalça protezi operasyonu geçirdikten sonra, tedavinizin gerektireceği bazı durumların farkında olmanız oldukça önemlidir.

•    Operasyon sonrasında fizyoterapistiniz tarafından tarif edilen egzersizleri uygulayın.
•    Özellikle doktorunuz bazı sınırlamaları kaldırana kadar, dinlenmenizi ve aktivitenizi dengede tutun.
•    Kan pıhtılaşmasını engellemek için talimatlara uyun – eğer varis çorabı giymeniz isteniyorsa, varis çorabı giyin.
•    Enfeksiyon belirtilerini bilin ve tanıyın.
•    Düşmenizi sağlayabilecek uzatma kabloları veya kilim gibi eşyalar kullanmayın..
•    Hilekarlık yapmayın – doktorunuz ne dediyse harfiyen uyun. Eğer sizden bir şey yapmanız istenmişse bunun mutlaka bir sebebi vardır.