Tik Tourette Sendromuna işaret mi?

Çocuğunuz istemsiz kasılıyor, sürekli bir şeyleri tekrarlıyorsa doktora gitmelisiniz. Sorun Tourette Sendromu olabilir. Tik Tourette Sendromuna işaret mi?

Çevrenizde siz fark etmeseniz bile mutlaka tikli biri vardır. Kimi bazı hareketlere tepki verir, kimi söylenen sözlerden etkilenir. Hangi türü olursa olsun karşısındaki durumu fark etmişse, biraz da şaka yapmayı seven biriyse makara kısa zamanda işkenceye dönüşür.

Literatürde belli kalıplara uygun biçimde tekrar eden, belli bir kas grubuyla ilişkili hareketlere ya da seslere tik deniyor. Bazı tikler kolayca farkedilir; bazıları da ayak parmağı çıtlatması, diş sıkması gibi dışarıdan fark edilmeyen hareketler olabilir. Tikler kendi içinde basit ve karmaşık olarak ikiye ayrılır.

Basit tikler başlıca iki parçadan oluşuyor:

•    Basit hareket tikleri (Göz kırpma, omuz silkme, el çırpma vb.)
•    Basit ses tikleri (boğaz temizleme, öksürme, homurdanma vb.)

Karmaşık tikler amaçlı hareketler gibi görülüyor ve basit tiklere göre daha uzun sürüyor. Bunlar da iki parça:

•    Karmaşık hareket tikleri (elbise düzeltme, zıplama, koşma, nesnelere dokunma vb.)
•    Karmaşık ses tikleri

Karmaşık ses tikleri kendi içinde türüne göre farklılıklar gösteriyor. Örneğin başkasının söylediği sözü tekrar etme ekolali, kendi söylediği sözleri tekrar etme palilali, okuduktan sonra sözleri tekrar etme leksilali, küfürlü sözlerin tekrarınaysa koprolali deniyor.

Tourette sendromu

Tourette Sendromu da tiklerle ilişkili. Sinir sistemindeki bir sorunla ilişkili sendrom çocukluk çağında başlıyor. Alışılmadık, kontrolsüz hareketlerin veya sözlerin sürekli tekrarlanmasına neden oluyor. Tourette Sendromu’nda kişi saldırganlaşabilir, yüksek sesle toplumda ayıp kabul edilen sözcükler söyleyebilir.

Tourette Sendromu genellikle ilk belirtilerini 7 yaşında vermeye başlıyor. Sorun 2 – 12 yaş aralığında herhangi bir dönemde de ortaya çıkabilir. Oğlan çocukları kız çocuklarına oranla 3 – 4 kat daha fazla risk altında.

Tourette Sendromuna çözüm yok. Ancak bu hayat boyu tikinizle dalga geçen insanlarla mücadele etmeniz gerektiği anlamına da gelmiyor. Çoğu durumda neredeyse tamamen kendiliğinden geçiyor. Bazı durumlardaysa tiki kontrol altına alma çalışmalarına gerek duyuluyor.

Tourette Sendromu neden olur?

Tourette Sendromu’nun tam nedeni bilinmiyor. Böyle olunca önüne geçilmesi de mümkün olmuyor. Sendromun hem çevresel hem de kalıtımsal bozukluklar karışımı olabileceği görüşü yaygın. Diğer açıklamalara bakalım:

Genetik: Tourette Sendromu kalıtsal bir bozukluk olabilir. Tourette Sendromu’na neden olan genlerin hepsi bilinmiyor. Şimdilik elimizde bir tane gen var. Bu gen anneden veya babadan geçebiliyor.

Beyin anormallikleri: Sinirleri uyaran kimyasallardaki (dopamin, serotonin vb.) dengesizlikler Tourette Sendromu’nu tetikleyebilir.

Tourette Sendromu belirtileri

Tourette Sendromu’nun belirtilerinin başında tikler geliyor. Tiklerin şiddeti ve türü değişken; ileri düzeyde okul, iş ve sosyal yaşamı olumsuz etkileyebilirler. Tourette Sendromu belirtisi olan kişilerde:

•    Tiklerin türü, sıklığı ve şiddeti değişebilir.
•    Hasta, yorgun ya da stresliyseniz şiddetlenebilir.
•    Uyku sırasında oluşabilir.
•    Zamanla farklı tikler oluşabilir.
•    Yetişkinliğe geçerken artabilir.

Çocuğumda tik var. Doktora götürmeli miyim?

Çocuğunuzda istem dışı hareketler, kasılmalar ya da konuşma varsa ilk fırsatta doktora gitmelisiniz.  Ancak korkmayın. Çünkü tikler çocuklarda yaygın görülüyor. Çoğu da kendiliğinden geçiyor.

Çocuğunuzun birkaç aydan fazla süredir tiki varsa Tourette Sendromu kategorisine girebilir. Bu durumda tedaviden çok kontrol üzerinde durulur.