Stresle baş etmenin yolu var mı?

Stres çağımızın en büyük sorunu. Özellikle yaşam koşullarının değişmesi, iş temposunun yoğunlaşması stresi daha da derinleştiriyor. Özel yaşamdan profesyonel kariyere her zaman, her yerde stres var. Önce psikolojik adımlarla geliyor, sonra fizyolojik sağlığı kemirmeye başlıyor. Stresin tetiklediği hastalıkları saymaya gerek yok. Hepimiz biliyoruz. Şimdi soralım. Bu zorlu düşmanla baş etmek mümkün mü?

Yanıt: Evet. Stresi belki yaşamımızdan çıkaramayabiliriz, ancak onunla mücadele edebiliriz. Dikkat: Strese verilen tepkiler kişiden kişiye farklı olduğu için, strese karşı geliştirilecek yöntem de farklı olmalı.

Vücudun karşılaştığı zorluklara karşı verdiği ilk cevap: ‘’savaş ya da sıvış’’. Bazıları kaçar, bazıları kalıp savaşır. Strese verdiğimiz tepkiler kişiye değişir; herkesi başka etkiler.

Stresi ne tetikler?

Hepimiz farklı yaşamlardan geldik. Ciddi hastalıklar geçirmek, önemli fiziksel travma atlatmak kuşkusuz önemli stres faktörü. İş deneyimi, günlük yaşam olayları gibi sıradan gelişmeler bile hemen herkes için zorlayıcı. Peki, stresin dozajını neye göre belirleyeceğiz? Bunun için bazı faktörleri irdelememiz gerekiyor.

Yaşam: Biz geçmişimizi içinde taşıdığımız bir bavulla hareket ediyoruz. Bunlar günlük hayattaki düşünce kalıplarımızı, verdiğimiz tepkileri tümüyle etkiliyor. Bu düşünce kalıpları (ing: pattern) stresli bir şeyi olumlu ya da olumsuz görmemizi etkiliyor.

Mizaç ve kişilik: Herkesin doğuştan getirdiği kişilik yapıları var. Bunlar kolay değişmeyen özellikte. Kimileri doğuştan strese karşı daha çok reaksiyon gösterirken, kimileri daha rahat olabilir. Bebeklerde bile mizaç farklılıkları gözlenirken yetişkinler için bunu söylemek çok daha kolay.

Yaşam stili: Yorucu tempoda iş hayatına sahip kişilerin stresle baş etmeleri daha güç.

Strese verilen tepki neden değişiyor?

Stresle baş etmenin pek çok yolu var. Bir nebze ferahlamak için neler yapmayız: fitness salonları, çoluk çocuk dertleri, içki şişeleri… Bu örnekleri herkes için çoğaltabiliriz. Kimileri stresle dolup taşarken bazıları stresi küçücük bir sıkıntı olarak görür. Stresle sağlıklı yöntemlerle baş etmek kolay değil. Yanlış tutumla stresi çözümlemeye gayret etmek zararı kapamak bir yana daha da büyütebilir.

Psikolojik faktörler: İnsan doğuştan duygusalsa, fiziksel olarak daha narin yapılıysa strese daha yatkın olabilir. Stres olumsuz fiziksel semptomlarla, örneğin dinmeyen baş ağrılarıyla, kan basıncının artmasıyla ortaya çıkabilir. Fiziksel sağlığınız da stresinizi etkiler. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kaliteli uyku düzeni bu süreçte etkili olabilir.

Stresle baş etme yönteminiz alkol, dengesiz beslenme ya da sosyal izolasyon reçetesinden ibaretse yönteminizi değiştirmeyi düşünmelisiniz. Uzman desteği almak yaşamınızı kolaylaştırabilir. Tepkilerimizin zamanla değiştiğini unutmayın. Sağlıklı yöntemler sağlıksız olanların yerini alabilir.

Öğrenilmiş davranışlar: Nasıl davranacağımızı öğreniyoruz. Bunlar zamanla kalıplaşıyor. Yeni öğrenmelerle eski davranış kalıplarından kurtulmak mümkün. Stresle daha sağlıklı baş etme yollarını öğrenip uygulamak yaşamınızı değiştirebilir. Davranışlarınızı sürekli hale getirmek istiyorsanız öğrendiklerinizi uygulamalısınız.

Stresten koruyucu faktörler: Yaşamınızdaki belli parçalar sizi stresten uzak tutabilir. Bunlar içsel kaynaklar olabileceği gibi, iyi bir sosyal etkileşim de büyük fark yaratabilir. İnsan sosyal bir varlıktır; başkaları olmadan yaşayamaz. Arkadaşlar stresin en iyi ilacıdır. İhmal etmemeye özen göstermelisiniz.

Stresle baş etmek için etkili, gerçekçi bir plana ihtiyacınız var. Bu plan doğuştan gelen özelliklerinizi, sağlık durumunuzu, yaşam koşullarınızı, duygusal dünyanızı içermeli. Etkili stres yönetimi öncelikle kendini iyi tanımaktan geçiyor.

Stres yönetimi tetikleyici faktörleri en aza indirgemeyi amaçlamalı. Planınıza kendinizi tanımakla, stresinizi tetikleyen bileşenleri listelemekle başlayabilirsiniz. Strese verdiğiniz tepkiler daha olumlu hale gelmeli, koruyucu kaynaklar dikkatle belirlenmeli. Mücadelenin en önemli kısmı bu.

Kişisel planınızı oluşturduktan sonra kendinizi bu planı alışkanlık haline getirmeye odaklayın. Uygulamalarınız alışkanlıklarınız olduğunda, stresle baş etmeyi başardınız demektir.

Unutmayın: Stresten kaçış yok ama, onu uzağımıza konumlamak pekala mümkün…