Şoka girmiş birine nasıl ilkyardım yapılır?

Şok, travma, sıcak çarpması, kan kaybı, alerjik reaksiyon, şiddetli enfeksiyon, zehirlenme ve ciddi yanıklar gibi ani olarak ortaya çıkan hastalık ve yaralanmalar sonucu gelişir. Asıl nedeni kalp, beyin, ciğerler, böbrekler ve dalak gibi hayati organların yeterince kan ya da oksijen alamamasıdır. Şok tedavi edilmezse kalıcı organ hasarına hatta ölüme bile neden olabilir. 

Şok tanısı koymak uzman olmayan kişiler için zor olabilir. Bu da ilk müdahalenin gecikmesine neden olur. Bunun için şok geçiren birinin gösterdiği belirtileri bilmek kimi zaman hayat kurtarır. Şimdi şok belirtilerine bakalım:

Vücut ısısında düşüş

Soğuk ter

Susuzluk

Baş dönmesi

Sık ya da yavaş soluk alma

Halsizlik

Huzursuzluk

Nabızda aşırı yavaşlama ya hızlanma

Bulantı

Kusma

Boş bakışlar

Görüşte bozulma

Bilinç kaybı

Şoktaki bir insana nasıl müdahale etmeli?

Şok hayati tehlike dahi barındıran ciddi bir sağlık sorunu. Bu nedenle ilk müdahale oldukça önemli. Yanlış bir uygulamaysa ciddi sonuçlar doğurabilir. İşte bu yüzden şoktaki bir hastaya nasıl yaklaşılmalı bilmek zorundayız. Bakalım şoktaki bir hastaya doğru ilkyardımı nasıl yaparmışız.

Doğru pozisyona sokun. Çevrenizde şok geçirdiğini düşündüğünüz biri varsa hastayı öncelikle doğru pozisyona sokun. İlk olarak hastayı sırt üstü yatırın. Başını yana çevirin. Bu şekilde kusma durumunda boğulma riskini düşürürsünüz. Ardından ayaklarının altına çevrenizde bulduğunuz bir şeyleri (örn. sandalye, katlanmış bir örtü, çanta, yastık vs.) koyun. Bu şekilde ayaklarını yerden 25 – 30 cm kaldırın. Bu şekilde kanın daha önce de saydığımız hayati organlara gitmesini sağlarsınız. Bu pozisyona şok pozisyonu denir. Ayrıca bu sırada hasta eğer üşüyorsa üzeri örtülür. 

Solunum yolunun açık olmasına dikkat edin. Şok sırasında çoğu zaman bilinç kapanır, kimi zamansa dil geriye kaçarak soluk borusunun kapanmasına neden olur. Bu da solunum yetmezliğine hatta ölüme neden olabilir. Bu nedenle solunum yolunun açık olduğuna emin olmak şart. Bunun için hastayı doğru pozisyona getirdikten sonra bir kaşık, kalem ya da elinizle (en son seçenekte tercih edilmeli. Çünkü bazı hastalarda çene kilitlenmesi olabilir. Bu durumda siz de zarar görebilirsiniz) solunum yolunun tıkanmadığını bakın. 

Kanama varsa durdurun. Kanamalar şokun en yaygın nedeni. Büyük miktarda kan kaybeden hasta hayati organlara yeterince kan taşıyamaz. Bu nedenle kanama varsa acilen durdurulması çok önemli. Kanamayı durdurmak içinse öncelikle kanamanın olduğu bölge kol, bacak gibi yerlerdeyse yaralanmanın bir üst ekleminden kemer, temiz bir örtü ya da kravat gibi bir şeylerle bağlayın. Bu şekilde kan akışını yavaşlatırsınız. Ardından temiz bir bez ya da steril gazlı bezle yaraya tatlı sert baskı uygulayın. 

Kırıl varsa müdahale edin. Kemik kırılmaları da şok nedenleri arasında. Bu nedenle şok anında kemik kırılması varsa müdahale etmek gerekebilir. Öncelikle kırılan kemik kıyafet içinde kalan bir kemikse (örneğin bacak, kol, ayak vs.) ilk müdahale için kıyafetlerden kurtulmak şart. Bunun için kıyafetleri dikiş yerlerinden sökülmeli ya da kesilmeli. Asla normal biçimde çıkartmaya çalışmayın. Ardından uzun bir tahta ya da kalın bir kartonla (acil bir durum olduğu için çevrenizde uygun olan diğer şeyler de olabilir) kırık olan bölge sabitlenmeli. Örneğin bacak kırılmalarında elinizdeki malzemelerden uzun olanı bacağın dışına, kısa olanı ise bacağın iç kısmına koyun. İp yardımıyla bağlayın. Çevrenizde uygun malzeme yoksa diğer kırık bacağı sağlam bacağa sabitleyin.  

Acil profesyonel yardım alın. Hastaya ilk müdahaleyi yaptıktan sonra acil olarak profesyonel yardım alın. Bunun için 112 Acil hattını aramanız yeterli.