Sinekler neden hep beni buluyor?

Mangal başı havuz kenarı fark etmez. Sinekler kimini daha çok sever. Sinekler neden hep beni buluyor diyorsanız buyrun nedeni…

Pikniktesiniz. Mangal yapacaksınız ama hiç hesapta olmayan bir gelişme söz konusu. Kovalasanız da uzaklaşmayan ısrarcı bir kalabalık uçuşuyor çevrenizde.

Haşin saldırı taktikleriyle savunmasız noktaları belirlemede uzman sivriler saldırıyor.

sinek kimi sever Geceyarısı uykumu kaçıran kanatlı hain. Nerdeysen çık dışarı.

Sonuç belli: Kaşındıkça kaşınan kırmızı kabarcıklar. Bu sırada başkalarının gayet sakin oturduğunu, sinekleri hiç umursamadığını fark ediyorsunuz. Sinekler bazı insanları diğerlerine göre daha çok mu seviyor?

Kısa yanıt: Evet. Bilimcilere göre sinekler kan seçiyor. Florida Üniversitesi’nden Jerry Butler’a göre bu oran: 1 /10. Her 10 kişiden 1’i sineklere çok daha çekici geliyor.

Sineklerin kan emiciliği akşam yemeği alışkanlıklarıyla açıklanamaz. Erkek sinekler ısırmaz. Dişi sinekler verimli yumurtalar üretebilmek için insan kanına ihtiyaç duyar. Görünen o ki, herkesin kanı buna uygun değil.

Sinekler kimi sever?

Bilimcilere göre sinekler insanı büyük bir et parçası olarak algılıyor. İnsanların yaydığı kokularla sineklerin yakın ilgisi arasındaki ilişkiyi aydınlatmak için araştırmalar yapılıyor. 400 farklı bileşimi araştırmak kapsamlı laboratuvar çalışması gerektiriyor.

Genetik yapımız sinekler tarafından ısırılma olasılığımızı %85 oranında etkiliyor. Bedenimizde üretilen, cilt yüzeyinde fazlaca bulunduğu zaman sinekleri daha yakına çeken bazı bileşenler de var. 

Ciltlerinde yüksek oranda steroid ve kolesterol bulunanlar sinekleri daha çok çekiyor. Bu elbette kolesterol düzeyi yüksek olanlara sineklerin musallat olduğu anlamına gelmiyor. Kolesterol ve benzeri ürünleri çok daha etkin işleyebilen metabolizmaya sahip olanlarda son ürünler cillte birikiyor. Bu da sineklere fazlasıyla cazip geliyor.

Amerikan Böcek Bilimi Topluluğu sözcüsü John Edman ürik asit benzeri bazı bileşenleri fazlaca üretenlerin de sineklerin bir numaralı hedefi olduğunu söylüyor. Bu maddeler koku duyularını tetikleyerek sinekleri dünyadan habersiz kurbanlara yönlendiriyor. 

Cazibe sinek uçuşunu tamamlayıp cilde konmadan çok önce başlıyor. Sinekler akşam yemeğinin kokusunu 50 metre öteden alıyor: İnsanlar nefes alıp verirken karbondioksit üretiyor. 

Karbondioksit kaynağı çok uzakta olsa bile sinekleri kendine çekiyor. Daha iri, daha büyük insanlar daha fazla karbondioksit üretiyor. Sinekler de çocuklardan çok yetişkinleri ısırmayı tercih ediyor. Normalden daha fazla karbondioksit ürettikleri için hamileler de risk grubunda. 

Hareketli, sıcak nesneler sineklere sevimli geliyor. Hemen dış kapıda sizi bekleyen sinek sürüsünün ısırıklarından kaçmak için voleybol takımında oynar gibi değil de, sakin bir araba gezintisindeymiş gibi davranabilirsiniz. Koşarsanız sinekler hareket ve ısınızı algılayıp size yönelir. Yorgunluktan hızlı hızlı soluduğunuzda nefesinizle ürettiğiniz yoğun karbondioksit ve ter bezlerinizden salınan laktik asit onları çeker. Daha çabuk avlanırsınız.

Sinekler yaklaşık 170 milyon yıldır yeryüzünde. Sadece ABD’de 175’ten fazla sinek türü yaşıyor. Baş belası bu haşereler yakın zamanda yok olacağa da benzemiyor. Fakat en azından etkilerini azaltmak elimizde.

Korunma yolu ne?

Yazın eczane ve süpermarket raflarında birçok sineksavar görebilirsiniz.

Bunların çoğu birbirinden farklı içerikte. Piyasada bulunan birçok sineksavarın etkinliğini kimyasallar belirliyor.

1957’den bu yana insanları sineklerden koruyan DEET modern sineksavarların üretiminde halen kullanılıyor. DEET yinelenen araştırmalarla etkinliği tescillenmiş kimyasallardan. Bir araştırmaya göre %23.8 oranında DEET (çoğu bileşimde %10 ve %30 arasında) beş saatlik bir koruma sağlıyor.

DEET güvenli mi? 

DEET 40 yıldan uzun süredir kullanılıyor. Güvenlik kaydı olumlu. Bugüne dek aşırı kullanım sonucu sadece birkaç hastanelik vaka söz konusu. Amerikan Pediatri Akademisi düşük (%10 veya daha az) DEET konsantrasyonunun 2 ay üzeri bebeklerde kullanılmasının güvenli olduğu görüşünde. 

Sineksavar üretiminde DEET dışında kimyasallar da kullanılıyor. 1998’den bu yana yaygın kullanılan Picaridin buna örnek: DEET kadar etkin. Üstelik kokusuz. Hafif, temiz hissediliyor. 2 aydan büyük bebeklerde kullanımı güvenli.  

Avon üretimi sineksavar Skin-So-Soft (namıdiğer kimyasal IR3535) yakın zamanda piyasaya çıktı. Araştırmalar bu kimyasalın DEET’den daha az etkili olduğunu gösteriyor.

Bir de metofluthrin var. Bu yeni kimyasal 2006’da EPA tarafından sineksavar olarak onaylandı. İki değişik formu bulunuyor. Kağıt şeride benzeyen modeli bahçe ve avlu gibi dış ortamlara koyabiliyorsunuz. Üzerinize de takabilirsiniz. İkinci modelin küçük bir kutusu, değiştirilebilir kartuşu var. Kemere veya giysiye tutturuyorsunuz. Pille çalışan küçük bir fan yakın çevreye ilaç sıkıyor. Cilde doğrudan uygulanmıyor.

Alternatif var mı? 

Kimyasal tabanlı sineksavar kullanmak istemiyorsanız alternatifleri değerlendirebilirsiniz. Örnek: Soya fasulyesi yağından üretilen sineksavarlar 1,5 saat süreyle işe yarıyor. Citronella, sedir, nane, limon otu ve sardunya tabanlı yağlar daha kısa süre etkili. 

Okaliptüs yağından üretilen sineksavarlar uzun süreli koruma sağlayabilir. CDC onaylı Repel markalı Limon okaliptüsü yağı düşük konsantrasyonlu DEET ile aynı korumayı sağlıyor. Limon okaliptüsü 3 yaşından büyük çocuklarda güvenli.

Son yıllarda Don’t Bite Me! (Isırma beni) adı altında kimyasal olmayan, tiyamin – B1 vitamini – içeren sineksavarlar bir başka seçenek. 1960’larda yapılan bir araştırma dişi sineklerin tiyamin kokusundan hoşlanmadığını ortaya çıkarmış. Konuya ilişkin başka araştırma yapılmamış. Don’t Bite Me! markasıyla cilde yapıştırılan sineksavar bantlar pazarlayan şirketin başkanı Chari Kauffmann’a bakılırsa, ürün üzerinde araştırma – geliştirme çalışmaları sürüyor. 

Başka yolu yok mu?

Kimyasal veya bitki özlü farketmez, kendinizi spreye bulamaktan nefret ediyor, fakat yine de sineklerin üzerinize konmasına engel mi olmak istiyorsunuz?

Yeni geliştirilen sinek tuzakları uygun bir çözüm olabilir. Bunlar çevreye karbondioksit, ısı, nem gibi sineklere çekici gelen maddeler yayıyor. Dişi sinekler tuzağa düşüyor ve son nefeslerini veriyor. Sineklerin ürediği yerlere koyulan sinek tuzakları son derece etkili.

Sineksavarda son moda: Kimyasal böceksavar permetrin içeren giysiler. Açık alanda uzun süre geçirenler (örneğin askerler) bu tür giysilerle sineklerden korunuyor. Saha testleri bu yöntemin Güney Afrika ormanlarının kural tanımaz sineklerini bile uzak tutabildiğini kanıtlamış. 

Yakın çevrenizde, mesela bahçenizde olan biteni yakından izleyerek entegre haşere yönetimi adına bazı hamleler yapabilirsiniz. Sinekler su birikintilerine bayılır. Tıkanmış oluklar favori buluşma mekanlarıdır. Taşan çöp kutularını söylemeye gerek yok. Soruna kaynağında müdahale etmek en iyisi. 

Sinek ısırığı riskli mi? 

Sinek ısırığı birkaç günlük kaşıntıdan daha fazlasına yol açabilir. Bazı insanlarda alerjik reaksiyonlar oluşabilir. Sinekler hastalık bulaştırabilir. 1999’da ABD’de gözlemlenen Batı Nil virüsü sineklerle taşınıyordu. Aynı yıl New York’ta 62 vaka kaydedildi. 7 kişi yaşamını kaybetti.

2008’de Batı Nil virüsüyle ilişkili ABD genelinde 1.356 vaka ve 44 ölüm rapor edildi. 2009 ve 2010’da gerçekleşen Dang humması salgını yine sineklerin marifetiydi. 

Sıtma klasik etkinliğini arttırarak sürdürüyor. Her yıl dünya genelinde birçok insan sıtmadan ölüyor. Sıtma gelişmiş ülkelerde düşük düzeyde görülüyor ama Batı Nil virüsü öyle değil. Hazırlıklı olmakta fayda var.