Narkolepsi nedir?

Narkolepsi uyku ve uyanıklık halinin kontrolünü etkileyen nörolojik bir sağlık sorunu. Narkolepsisi olan kişiler gün içinde uykulu olurlar. Gün boyunca kısa aralıklarla ve kontrol edilemez uyuklamalar yaşarlar. Ani uyku atakları günün her saatinde ve bazı aktiviteler sırasında da ortaya çıkabilir.

Normal bir uyku döngüsünde öncelikle uykunun erken evrelerine gireriz bu evreleri daha derin uykular takip eder. Yaklaşık 90 dakika sonra REM uykusu görülür. Narkolepsiden mustarip olan kişilerde REM uykusu uyku döngüsünün başlangıcında ortaya çıkar. REM uykusu rüya gördüğümüz ve kaslarımızın gevşediği evredir.

Narkolepsi genellikle 15 ve 25 yaşları arasında ortaya çıkar. Ancak her yaşta görülme olasılığı da var. Çoğu durumda narkolepsi teşhis edilmeden kalır ve dolayısıyla da tedavi edilemez.

Narkolepsi nedenleri

Narkolepsinin nedenleri henüz tam olarak net değil. Bilim insanları genlerin narkolepsi üzerinde büyük etkisi olduğu yönünde kanıtlar bulmuşlar. Bu genler beyindeki kimyasalların üretiminde etkili olan genler. Üretilen kimyasallar da uyku ve uyanıklık halini kontrol ediyor. Uzmanların bazıları narkolepsinin beyinde üretilen kimyasalın azlığından kaynaklandığını savunuyor. Buna ek olarak araştırmacılar beyinin çeşitli parçalarındaki anormalliklerin REM uykusunu etkilediğini bulmuş. Bu anormallikler narkolepsi belirtilerinin daha da açığa çıkmasına neden. Uzmanlara göre narkolepsi nörolojik fonksiyon bozukluğuna ve REM uyku bozukluklarına neden olabiliyor.

Narkolepsi belirtileri

Narkolepsi yan gün içinde yoğun derecede uyku hali. Bir kişi narkolepsi hastası olsun olmasın, gece uykusunu tam olarak almamış birinin gün içindeki uyku hali günlük aktivitelerini etkiler. Enerji azlığı, konsentrasyon eksikliği, hafıza boşlukları, kötümser bir ruh hali ve aşırı yorgunluk bu kişilerin başında olan dertlerden.

Katapleksi. Bu belirti kaslardaki ani gevşeme anlamına gelir. Aşırı gülmek, sinirlenmek ve yapılan sürprizler bu belirtiyi tetikleyebilir. Kişi kasların gevşemesinin sonucunda yığılıp kalabilir, konuşması bozulabilir.

Halüsinasyon. Bu yanıltıcı deneyimler genellikle gerçeğe yakındır ve korkutucudur. Görüntü ön plandadır ancak diğer duyulara da hitap edebilir. Uyku sırasında ve uyumadan önce görülen olmak üzere iki tür halüsinasyon mevcut.

Uyku felci. Bu belirti kısa süreli olarak hareket edememe ya da konuşamama durumudur. Uyanırken ya da uyurken gerçekleşebilir. Birkaç saniye ya da birkaç dakika sürebilir. Uyku felci son bulduktan sonra kişi eksiksiz bir şekilde hareket ve konuşma kabiliyetine kavuşmuş olur.

Narkolepsi teşhisi nasıl konur?

Narkolepsi teşhisi için klinik bir muayene, yapılması gerekenler arasında. Ancak belirtilerin hiçbiri tam olarak narkolepsi anlamına gelmiyor. Uyku bozuklukları kliniğinde yapılacak birkaç test kesin teşhis koymadan önce şart. Narkolepsinin kesin olarak teşhisinde kullanılabilecek iki test var: polisomnogram ve çoklu uyku gecikmesi testi.

Polisomnogram gece boyunca hastadan birçok ölçümün alındığı bir test. Böylece hastanın uyku sırasında geçirdiği anormallikler teşhis edilebiliyor. REM uykusu doğru zamanda yaşanıyor mu yoksa uyku bozukluklarını etkileyen başka bir sorun mu var bu test sayesinde ortaya çıkabilir.

Çoklu uyku gecikmesi testi ise gün boyunca kişinin uykuya dalma eğiliminin ve REM uykusunun ne zaman başladığının ölçüldüğü bir test. Hastanın uyanık olduğu sıralarda yapılıyor. Testin bir parçası olarak hastadan şekerleme yapması istenebiliyor.

Narkolepsi tedavisi

Narkolepsinin tedavisi yok. Ancak günlük hayatı olumsuz yönde etkileyebilecek bazı belirtilerin etkilerini en aza indirmek mümkün. Uyku hali ve düzensiz REM uykusu bazı ilaçlar yardımıyla tedavi edilebiliyor. Katapleksi gibi belirtiler de ilaçlar yardımıyla ortadan kalkabiliyor. Böylece hasta aldığı ilaçlar yardımıyla daha rahat bir uyku çekiyor ve gün içinde uykulu dolaşmıyor. Anlaşıldığı üzere narkolepsi hastalarına yardım etmek mümkün ancak hastalığın tam olarak bir tedavisi yok.

Yaşam tarzında yapılacak bazı küçük değişikliklerle de belirtilerin etkilerinin en aza inmesi mümkün. Bu önlemler şunlar: kafein, alkol, nikotin ve ağır yemeklerden kaçınmak,  uykuyu programlamak, düzenli egzersiz yapmak.

Narkolepsi hakkında daha ayrıntılı bilgiyi ve kafanıza takılan her türlü soruyu uzmanlarımıza danışabileceğinizi unutmayın.