Lupus hayat boyu sürer mi?

Uzun yıllar cilt sorunu sanılan Lupus tam bir buzdağı: Görünen yüzü gerçeğin azı. Lupus hayat sürer mi?

Lupus bağışıklık sistemi sorunlarından. Sistemik Lupus Eritematozus (kısaca SLE) özetle görevi bakteri, virüs gibi yabancı maddelerle savaşmak olan bağışıklık sisteminin kendi kendine savaşması.

Tam nedeni bilinmiyor.

SLE seyri değişken. Organlarda şişme, ağrı başlatıyor. Dokularda hasar yaratıyor. Eklemlere yerleşiyor. Böbrek, kalp zarı, akciğer zarı iltihaplanıyor.

Lupus sözcüğü latince “kurt” anlamına geliyor. Lupusun cilt üzerinde, özellikle yüzde neden olduğu yaralar geçmişte hekimlere kurt çağrışımı yapmış. 1872’den önce hastalığın cilde özgü olduğu sanılıyormuş. Kaposi bu tarihte lupusun onlarca başka organı etkilediğini farketmiş. 

Neden oluyor?

Nedeni tam açıklanamasa da uzmanlar lupusa genetik bozukluğun neden olduğu görüşünde. Sorun kalıtımla ilişkili görünüyor. Aile geçmişinde lupus varsa yakalanma riski daha yüksek. Lupus Afrika kökenli Amerikalılarda, Amerikan yerlilerinde ve Uzak doğuda daha yaygın.

Ailede en az bir kişide lupus varsa tek yumurta ikizlerinde hastalığın gelişme riski %30 artıyor. Birinci derece akrabalar için oran %5. İlaç kullanımı, morötesi ışık, virüsler gibi çevresel faktörlerin genetik yatkınlığı olanlarda lupusu tetiklediği düşünülüyor.

Lupus kadınlarda daha sık görülüyor. Araştırmalara göre her 100.000 kişiden 40 – 100’ünde lupus var. Belirli yaş aralığı yok ama 13 – 40 yaş arasında daha sık rastlanıyor.

Lupus çocuklarda ve yaşlılarda da gelişiyor. Hastaların %90’ı doğurganlık çağında kadınlar. Kız çocuklarında lupus riski erkek çocuklarına oranla üç kat fazla. Genel olarak kadınlar erkeklere oranla 9 kat daha fazla lupus riski taşıyor.

Lupus hayat boyu sürüyor. İlaç alımıyla yaşamı kolaylaştırmak mümkün. Dönem dönem alevleniyor. Ardından yok oluyor.

Bu seyir tipi hastalığı tanımayı da zorlaştırıyor.

lupus

En belirgin işaretleri: yorgunluk, eklem şişmesi, ateş, kilo kaybı, deride, saçta ve bedenin nemli bölgelerinde bozulma. Ayrıca yüzde döküntü, yüz, burun ve yanakta kelebek veya kurt görünümü, saç dökülmesi, el parmaklarında morarma, baş ve göğüs ağrısı ve bayılma.

Etkileri

Lupusun etkileri saymakla bitecek gibi değil. Yaygın sonuçları: kurdeşen, sivilce, çıban benzeri yaralar, cilt altı yağ dokusunda iltihaplanma, ağızda yara, ışığa duyarlılık, güneşten çabuk etkilenme, böbrek yetmezliği, organ iltihaplanması, dalak büyümesi, bağırsaklara giden kan damarlarında iltihaplanma ve merkezi sinir sistemine zarar. 

Önce hastanın cinsiyet, yaş, hastalık belirtileri ve hastalık öyküsü dinleniyor. Peşinden muayene ediliyor.

Tanı kesinleşene dek yapılması gereken testler var.

Otoantikorlar buna örnek.  

Hastaya antinükleer antikor testi (ANA) yapılıyor. Sonuç pozitifse lupus olasılığı yüksek. Testlerin ardından kan alınıyor. Alyuvar hareketlerine bakılıyor. İltihap oranı yüksekse alyuvarların dibe çökmesi uzun sürüyor. Bu teste ESR deniyor. 

İdrar testleri ve diğer antikor testleri de tanı koymaya yardımcı oluyor. Kimi zaman deri veya böbreklere biyopsi yapılıyor. Lupus tanısı için bütünsel yaklaşım şart. 

Lupus hastalığıyla romatolog ilgileniyor. Kesin tedavisi olmadığını tekrarlayalım. Dalgalı seyir izleyen sorunu ilaçlarla yönlendirmek mümkün. Hastalığın şiddetlenmesini önlemek ve etkilerini ortadan kaldırmak tedavinin başlıca hedeflerinden.

Hangi ilaçlar kullanılıyor?

Artış döneminde kortizon dışı antiromatizmal ilaçlar, sıtma ilaçları, kortizon ve bağışıklık sistemini baskılayan (immünsupresif) ilaçlar kullanılıyor. Kortikosteroid kremler iltihabı baskılıyor. Döküntülere iyi geliyor.

Steroid dışı yangı önleyici (nonsteroidal antiinflamantuar, NSAİİ) ilaçlar şişlik, ağrı, iltihap ve ateşi azaltıyor. Bu ilaçlar mide ve sindirim sorunlarına, örneğin ishale neden olabilir.

Uzun ve yorucu tedavinin etkili olması için düzenli aralıklarla doktorla görüşülmeli. İletişim kesilmemeli. Tedavi planına uyulmalı. Ara verilmemeli. İlaçların yan etkileri doktora bildirilmeli.

Tam tedavi olasılığı düşük ama bazen belirtiler kendiliğinden de geçebilir.