Kemik yoğunluğu nasıl ölçülür?

Kemik yoğunluğu testi (kemik mineral testi) kemiğin içyapısına bakarak sağlamlığını belirlemeye yarıyor. Kemik yoğunluğunun bilinmesi önemli. Osteoporoz şüphesi bulunan hemen herkes kemik yoğunluğu testinden geçiriliyor. Sonuçlara bağlı olarak osteoporozun seviyesi ve osteoporoza bağlı kemik kırılmalarına karşı nasıl önlemler alınması gerektiği belirleniyor.

Kimler kemik yoğunluğu testi yaptırmalı?

Amerika’daki Ulusal Osteoporoz Vakfı kimlerin kemik yoğunluğu testi yaptırması gerektiğine dair bazı maddeler yayınlamış. Bunlar:

•    65 yaş üzeri menopoz dönemine girmiş tüm kadınlar
•    60 – 65 yaş arası menopoz dönemine henüz girmemiş kadınlar
•    Menopoz sonrası kemik kırılması yaşamış kadınlar
•    Osteoporoz şüphesi duyanlar
•    Kemik erimesini tetikleyen ilaç kullananlar
•    Kemik erimesi riskini arttıran hastalıkları olanlar

Kemik yoğunluğu testi türleri neler?

Kemik yoğunluğunu ölçmek için kullanılan çeşitli makineler var. Her makine farklı bölgelerdeki kemik yoğunluğunu ölçmede etkili.  Ölçüm orta ve periferik olmak üzere ikiye ayrılıyor. Orta ölçümde kalça ve omurgada, preferik ölçümde parmak, bilek, diz kapağı, kaval kemiği, topuk  vb. bölgelerde kemik yoğunluğu ölçülüyor. Kullanılan araçlara bakalım:

Çift ışınlı absorbsiyometri: Omurga, kalça ve vücut genelinde kullanılır. Bu yöntemle gelecekte kırılma olasılığı yüksek olan kemikleri belirlemek mümkün. Çift ışınlı absorbsiyometri düşük radyasyon dozu sağlayan yüksek frekans teknolojisiyle kısa sürede kemik yoğunluğuna ilişkin bilgi sağlar.

X-ray absorbsiyometri: Bilek, topuk ve parmak kemiklerinin mineral yoğunluğunu ölçerken kullanılır. X ışınlarından faydalanılır.

Tek foton absorbsiyometri (SPA): Bu yöntemde kemiğe radyasyon yollanıyor. Soğurulma oranına bakılarak kemiğin yoğunluğu belirleniyor. Yumuşak dokunun emdiği radyasyon hesaba katılmadığından sonuçlar yanıltıcı olabilir. Yöntem nadiren kullanılıyor. Özellikle bilek kemiğinin yoğunluğu ölçülecekse tercih ediliyor.

Single enerji X ışını absorbsiyometri (SXA): Kemik yoğunluğunu ve mineral seviyesini ölçerken X ışını kaynağı kullanılır. Tek foton absorbsiyometrisinden farkı radyasyon kaynağı olarak radyoaktif iyot yerine röntgen tüpü kullanılması. Ancak tek foton absorbsiyometri cihazları gibi single enerji X ışını  absorbsiyometri de yumuşak dokuların yanıltıcı etkisini hesaba katmıyor. Bu nedenle bilek ve topuk gibi yumuşak dokunun görece az olduğu bölgelerde kullanılıyor.

Kantitatif ultrason (QUS):  Topuk, kaval kemiği, diz kapağı kemik yoğunluğunu ve mineral seviyesini ölçerken ses dalgaları kullanılıyor.

Kantitatif bilgisayarlı tomografi (QCT): Özellikle omurga kemik yoğunluğu ve mineral seviyesi ölçümünde kullanılıyor.

Periferik kantitatif bilgisayarlı tomografi (Pqct): Özellikle bilek kemiği yoğunluğu ve mineral seviyesi ölçümünde kullanılıyor.

Radyografik absorbsiyometri (RA): X ışınları ve küçük bir kama yardımıyla kemik yoğunluğu ve mineral seviyesi ölçülüyor. Bedenin her bölgesinde kullanılabilir.

Dual foton absorbsiyometri (DPA): Omurga ve kalça kemiklerinin yoğunlukları ve mineral seviyelerini belirlemede kullanılıyor.