Karaciğer nakli kararı neye bağlı?

Karaciğer nakli hastalık veya yapısal bozukluk nedeniyle karaciğer kısmen ya da tamamen çalışamazsa uygulanır. Nakil genellikle ölü donörden alınan karaciğer veya karaciğer parçasının hastaya nakledilmesiyle olur. Ancak bazı durumlarda canlı donörden alınan karaciğer parçasıyla da gerçekleşebilir.

Karaciğer nakli kimlere uygulanır?

Karaciğer sirozuna bağlı olarak 1 yıldan az ömrü kaldığına inanılan herkes karaciğer nakli için değerlendirilir. Bu değerlendirmede bazı kriterler var. Öncelikle hastalar A, B ve C olarak 3 sınıfa ayrılır. A sınıfı siroz hastaları genellikle nakil gerektirmez. İlaç tedavisi genellikle yeterli olur. Sonuç olarak nakil sırasının sonunda yer alırlar.

B sınıfı siroz hastalarına gelince, çoğu ileride nakle ihtiyaç duyabilir. Bu nedenle nakil sırasında A sınıfı siroz hastalarının önüne geçerler. Ancak C sınıfı siroz hastaları hemen hepsi acil olarak nakil gerektirdiğinden öncelik onların olur.

Ülkemizde olduğu gibi dünya genelinde de organ bağışı organ nakli gerektiren hastalardan daha az olduğundan karaciğer nakli bekleyen hastaların sayısı oldukça fazla.

Karaciğer nakli neden yapılır?

Karaciğer nakli karaciğer kanseri, siroz gibi karaciğer yetmezliğine neden olan sağlık sorunlarının ilaç ve diğer tedavilerle kontrol altına alınamadığı durumlarda, özellikle sorun yaşamsal düzeydeyse uygulanabilir.

Karaciğer yetmezliğine neden olan başlıca sağlık sorunları:

•    Karaciğer sirozu

•    Safra kanalı atrezisi

•    Kistik fibrozis

•    Erken evre karaciğer kanseri

•    Hemokromatozis

•    Birincil biliyer siroz

•    Wilson hastalığı

•    Birincil sklerozan kolanjit

Karaciğer nakli kararı neye bağlı?

Karaciğer sorunlarına bağlı olarak doktorla görüşen kişi bazı muayene ve testlerden geçirilir. Buradan alınan verilere göre karaciğer uzmanı doktor son evre karaciğer hastalığı tanısı koyarsa nakil gerekliliğini belirlemeye yönelik bir değerlendirme önerir.

Alıcı değerlendirmesi üç aşamada yapılır. Genellikle 5 – 7 gün sürer.

Birinci aşama: Kesin tanı koyularak karaciğer hastalığının şiddetiyle naklin aciliyetinin belirlenmesi aşamasıdır.

İkinci aşama: Hastanın nakil için uygunluğunun olmadığının belirlendiği aşama. Bu aşamada hastanın kalbi, akciğerleri, böbrekleri, kan sayım değerleri vb. test edilir. Hasta ayrıca psikolojik değerlendirmeden geçer. Sigara, alkol ve uyuşturucu gibi bağımlılıkları mevcutsa tedaviye başlanır. Enfeksiyon varsa ortadan kaldırılır. Ardından karaciğer uzmanları hastanın genel durumuna, karaciğer hastalığının nedenine ve şiddetine bağlı olarak ameliyatın ne derece başarılı olacağını gözden geçirir.

Üçüncü aşama: Hasta psikolojik olarak nakile hazırlanır. Hasta ve ailesi operasyon ve izleyen aşamalar hakkında bilgilendirilir. 

Tüm bu aşamalardan sonra hasta kadavradan nakil için bekleme listesine alınır. Bazı durumlarda kan grubu eşleşen bir akraba varsa, kişi nakil konusunda istekliyse bağış için değerlendirilir ve nakil planlanır.

Ancak böyle bir durum yoksa hasta kadavradan nakil için bekleme listesinde kalır. Uygun karaciğer bulunana dek nakil ekibi tarafından izlenir.

Karaciğer nakli nasıl yapılır?

Ölü donörden alınan ciğerle yapılan nakil: Karaciğer nakli ameliyatı genel anestezi altında yapılır. Karında uzunlamasına bir kesi açılır. Kesinin boyu kişiden kişiye değişir. Ardından sorunlu karaciğere giden kan damarları ve safra yolları kapatılır. Karaciğer yerinden alınır. Ölü donörden alınan ciğer yerleştirilir. Kan damarları ve safra yolları tekrar bağlanır. Karın kapatılır. Tüm bu işlem yaklaşık 12 saat sürer.

Yaşayan donörden alınan ciğerle yapılan nakil: Bu tür nakillerde donörden alınan karaciğer parçası hastaya nakledilir. Öncelikle cerrahlar donör üzerinde çalışırlar. Karın bölgesine uzunlamasına kesi açılır. Buradan girilerek karaciğerden parça alınır. Karaciğerdeki bu eksilme donörün sağlığını etkilemez.

Donörden alınan karaciğer parçası tıpkı diğer yöntemdeki gibi hastaya nakledilir. Kan damarları ve safra yolları bağlanır. Kesi kapatılır. Operasyon 14 saat kadar sürebilir.

Karaciğer nakli ameliyatı sonrası

Ameliyat sonrası ilk birkaç gün yoğun bakımda kalınır. Bu süre içerisinde doktorlar oluşabilecek komplikasyonları gözlemler. Yine bu sürede yeni karaciğerin vücut tarafından reddedilmemesi için bazı ilaçlar kullanılır. Ayrıca karaciğerin doğru işleyip işlemediğine bakılır.

Yoğun bakımdaki ilk birkaç gün sonra veriler normalse hasta yoğun bakımdan çıkar. 1 – 2 hafta hastanede bakım devam eder.

Hasta taburcu olduktan sonra haftalık kontroller devam eder. Haftalık kan ve idrar testleri yapılır. Alınan veriler değerlendirilir.

Tüm bu süreçte sorun yoksa testlerin sıklığı giderek azalır. Ancak hayat boyu bazı ilaçların kullanımı devam eder. Yaşam tarzında değişiklikler yapılır. Karaciğere zarar veren alışkanlıklardan uzak durulur. Gıdalara dikkat edilir.

Karaciğer naklinin riskleri

Tüm ameliyatlar belli oranda riskli. Üstelik organ nakilleri oldukça ciddi ameliyatlar sınıfında. Gelişen tıp teknolojisi ve ilaçlar bu riskleri eskiye göre çok daha düşük düzeylere çekse de riskin küçüğü olmaz. Bunlar:

•    Bağışlanan karaciğerin vücut tarafından reddi

•    Kanama

•    Safra kanalı komplikasyonları

•    Kan pıhtılaşması

•    Enfeksiyonlar

•    Hafıza ve düşünme sorunları

•    Yeni karaciğerin çalışmaması

Organ reddini engelleyen ilaçların yan etkileri

Organ nakillerinden sonra hastalara vücudun yeni organı reddetmemesi için bazı ilaçlar verilir. Bu ilaçların bazı yan etkileri olabilir:

•    Kemik incelmesi

•    Diyabet

•    İshal

•    Baş ağrısı

•    Yüksek kan basıncı

•    Yüksek kolesterol