HIV aşısı nasıl işe yarıyor?

Dünyada 40 milyon kişi HIV’le ya da AIDS’le yaşıyor. Her gün bu sayıya 14 bin kişi daha ekleniyor. HIV ilaçları bu insanların birçoğunun yaşam kalitelerini yükseltmeye yeterli. Ancak henüz kesin tedavi yöntemi bulunamadı. Bu yüzden bilim insanları HIV aşısı bulma derdine düşmüş durumdalar.

Aşılar nasıl işe yarıyor?

Aşı tıbbi bir ürün. Vücudun bağışıklık sistemini belli enfeksiyonlara karşı uyarıyor ve kontrol ediyor. Yıllar boyunca sayısız hastalık için aşı üretilmiş. Grip, kızamık, tifo ve çiçek aşısı gibi.

Neden henüz bir HIV aşısı yok?

Amerika’da yapılan bir ankete göre 5 Amerikalıdan biri HIV aşısının zaten var olduğuna inanıyormuş. Gerçekten bu kadar uzak başka bir inanç yoktur diye tahmin ediyorum. Dünya çapında üniversitelerdeki araştırmacılar, ilaç şirketleri ve yöneticiler HIV aşısı hayalini gerçeğe dönüştürmek için canla başla çalışıyor. Geçmişte üretilmiş aşılarla kıyaslandığında avuç dolusu para HIV aşısı çalışmalarına dökülüyor.
Peki neden HIV aşısını üretmek bu kadar zaman aldı? Virüsün ortaya çıkmasından bu yana 20 yıldan fazla zaman geçti. Ancak aşı geliştirmenin her zaman uzun bir süreç olduğunu unutmamak lazım. Çocuk felci aşısının geliştirilmesi 47 yıl sürmüş. HIV aşısı çok daha sıkıntılı. Neden mi?

•    HIV çok çabuk çoğalan bir virüs
•    HIV’in birçok türü var ve yeni türleri çıkmaya devam ediyor.
•    HIV son derece zeki bir şekilde bağışıklık sistemine yerleşiyor. HIV bir kez bulaştı mı vücuttan tamamen temizlemek çok mümkün değil.
•    Bağışıklık sisteminin HIV virüsüne karşı nasıl tepkide bulunacağını bilim insanları hala anlamaya çalışıyor.

Test edilen HIV aşısı türleri

Test edilen HIV aşılarının iki ana türü var: önleyici ve tedavi edici.

Önleyici HIV aşısı:
•    HIV negatif olan kişilerde test edildi.
•    Bağışıklık sistemi HIV’i fark edip kişiyi hasta etmeden önce yok etti.
•    25 ülkede 35 gönüllüyle test edildi.
•    Başarı derecesi değişse de bir gün işe yarayacağından umutlular. Enfeksiyonu tamamen engellemede, devam eden enfeksiyona engel olmada ya da AIDS’i geciktirmede ya da engellemede işe yarayabilir.

Tedavi edici HIV aşısı:
•    HIV pozitif kişilerde test edildi. (bu kişilerin henüz bağışıklık sistemleri sağlamdı)
•    Enfeksiyonu kontrol etmeye ve yayılmasını önlemeye yaradı.
•    Sadece birkaç gönüllüde denenebildi.

Canlı HIV içermediklerinden bu aşılarla kişiye HIV verilmiyor. Ancak vücudu HIV’e karşı antikor oluşturmaya yöneltiyor.

Test edilen HIV aşıları ne kadar önleyici?

HIV aşısının insanlar üzerinde denenmesi için onlarca yıl boyunca laboratuvarda ve hayvanlar üzerinde test edilmesi gerekmiş. Çünkü insanlar için güvenli olduğuna ikna olana kadar denemek şart. Klinik denemelerde aşılar 3 aşamada denenmiş.

İlk aşama. Birkaç sağlıklı (HIV negatif) gönüllüyle 12 – 18 ay boyunca devam ettirilir. Güvenlik ve dozaj ayarlaması için yapılır. Bu aşamada sorun çıkmazsa araştırma diğer aşamaya ilerler.

İkinci aşama. Yüzlerde HIV negatif gönüllüyle yürütülür. 2 yıla kadar devam ettirilir. Dozlar ayarlanır ve bağışıklık sisteminin tepkileri ölçülür. Bu aşamada da sorun çıkmadıysa sonraki aşamaya geçilir.

Son aşama. Binlerce HIV negatif gönüllüyle 3 – 4 yıl boyunca sürdürülür. HIV aşısının güvenli ve etkili olduğunu gösteren en iyi aşama budur.

Her üç aşamada da gönüllü katılımcılar cinsel hayatlarına devamlı olarak korunarak devam etmiş. İnanılanın aksine aşıdan sonra HIV pozitif olmamışlar.

HIV aşısı umudu

HIV aşısı için bilim insanlarına göre bir umut ışığı söz konusu. Birkaç iyi gelişme var. Bu gelişmeler şunlar:

•    Aşılar maymunları HIV’e karşı korumaya yeterli. Tam olarak korumaya yetmediği yerde bile daha uzun yaşama şansı tanıyor.
•    Test tüpü çalışmaları HIV’e karşı nadir de olsa antikor oluştuğunu gösteriyor.