Ergen dönemde neler olur?

Kız ve erkek çocukların cinsel yönden olgunlaşmaya başladığı, çocukluk ve yetişkinlik arasında kalan hassas aralığa ergenlik diyoruz.

Bu dönem çocuksu tutum ve davranışlar yavaş yavaş kayboluyor. Yetişkin olmadan hemen önceki son hazırlıklar yapılıyor. Cinsiyet özellikleri iyice belirginleşiyor. Çocuk yaşlarda toplum bilinci henüz gelişmemişken ergenlik dönemine giren gençlerde toplumsal kabullenilme, bir grubun parçası olma gibi kavramlar gelişiyor.

ergenlik Ergenlik döneminde psikolojik dalgalanmalarla fiziksel değişimler atbaşı yarışıyor.

Bazı faktörler ergenlik başlangıcını etkiliyor. Genetik miras, sosyal ve ekonomik koşullar, bedensel güç gerektiren ağır işler, çocuk yaşta evlilikler, toplumsal cinsiyetçi baskı mekanizmaları, iklim koşulları buna örnek. 

Afrika’nın ve Arabistan’ın sıcak hava koşullarında ergenlik daha erken başlıyor. Norveç, Finlandiya gibi az güneş alan soğuk ülkelerdeyse ergenlik yaşı daha geç. Genel olarak kızlar erkeklere oranla yaklaşık iki yıl kadar önce olgunlaşıyor. Ülkemizde ergenlik kızlarda 10 – 14, erkeklerde 12 – 16 yaşları arasında yaşanıyor. 

Çevre koşulları ve beslenme alışkanlıkları da ergenlik başlangıcını değiştirebilir. Modern zamanların etkisi azımsanacak gibi değil: Adet başlangıcı 1900’lerde 15’ken 1990’lara gelindiğinde 12’ye düştü. 

Ergenlik belirtileri

Ergenlik başlangıcında göze çapan sayısız fiziksel değişim söz konusu. Memeler büyüyor. Kasık ve koltukaltı tüyleri uzuyor. Boy atılıyor. Adet (menstrüasyon) başlamadan önce ortalama bir buçuk yıl süreyle beden fiziksel olarak ergenliğe hazırlanıyor.

Düzenli yumurtlama öyle hemen olmuyor. Özellikle 13 yaş sonrası adet görmeye başlayanlarda yumurtlama daha düşük kalitede.  Araştırmalara göre böyle vakalarda adeti izleyen ilk bir buçuk yıl – son dörtbuçuk yıl arası yumurtlama eğilimi düzensiz.

Erkek çocuklarda gözlenen ilk değişim: 11 yaşında testisler büyüyor. Yaklaşık 6 ay sürüyor. Peşinden penis de irileşiyor.

Testisi ve penisi kasıklarda ve koltuk altında tüylenme izliyor. Ses çatallanıp derinleşiyor. Kaslar boyutça genişliyor. Son aşamada yüzdeki tüyler uzuyor. 

Kızlarda 8, erkeklerde de 9 yaş öncesi ergenlik belirtileri erken olarak kabul ediliyor. Kesin sınır yok ama bedensel ağırlığın ergenlik dönemini tetikleyebileceği kabul ediliyor.

Erken Ergenlik

Erken ergenlik giderek yayılan bir sorun. Çocuk obezitesi erken ergenliğe yol açıyor. Leptin hormonu da ergenliğe başlangıç yaşını etkiliyor.

Leptin hormonu vücut içindeki yağ hücreleri adipositlerce üretiliyor. Bilimcilere göre leptin hormonuyla ergenlik başlangıcı ilişkili: Yeterince leptin hormonu olmayan ergenliğe giremiyor.

Eksiği kapayacak ölçüde leptin hormonu alınca iş değişiyor. Leptin hormonu yüksek olan kız çocukları daha erken ergenleşiyor. Leptin hipotalamusu uyarıyor. Ergenliği başlatıyor. 

Erken ergenlikte bazı hastalıklar etkili. Kimi beyin tümörleri hipofiz bezini harekete geçirerek ergenliği başlatabilir. Erkek çocukların testislerinde ve kız çocuklarının yumurtalıklarında gelişen tümörler de erken ergenliğe neden oluyor. Böbrek üstü bezine yakın tümörler de öyle.

Sosyolojik ve ekonomik koşullar erken ergenliği hızlandırıyor. Çocuklar geçmişe oranla daha fazla protein alıyor. Zenginlikle ergenlik ters orantılı: Gelir arttıkça ergenlik yaşı düşüyor.

Artık çocuklar daha uzun boylu. Bazıları daha obez. Çocukluğun ortasında hemen ergenleşiyorlar. Doğrudan veya çevresel etkiye bağlı olarak dolaylı bozulan hormonal sistem erken ergenlikten büyük oranda sorumlu. 

Erken ergenlik tedavi edilir mi?

Erken ergenlik tedavi edilebilir ama önce tanı kesinleşmeli. Bu o kadar kolay değil: Çocuk endokrinolojisi uzmanlarınca kapsamlı testler yapılması gerekiyor. Kemik yaşı ölçümü için el – bilek grafisi şart. Kan ve hormon tahlilleri de yapılmalı. Ultrasonla yumurtalıklara bakılmalı.  

Erken ergenlik kesinleşirse tedavi seçeneği gözden geçiriliyor. Uygun tedavi yöntemiyle (örneğin ayda 1 iğneyle) hormonal denge olması gereken düzeye yaklaştırılıyor.