Donör doku ve doku nakilleri güvenli midir?

Doku örnekleri, organlarını bağışlamayı kabul etmiş bireylerin kadavralarından elde edilir. Bu işlem sonucu elde edilen dokular homogreft dokular olarak adlandırılır. Homogreft dokular; elde edilip sterilize edildikten sonra, aşılama işlemi için hastanelere gönderilir.

Aşılanan bir homogreft’in taşıdığı bir hastalığın sonucu olarak enfeksiyonlara yol açması son derece düşük bir ihtimal.

ABD Hastalık Kontrol Merkezi’ne (CDC) göre, homogreftler yolu ile hastalık taşınması 1990’ların ortasından 2000’lerin ortasına kadar yaşanan 10 yıllık süre içerisinde sadece 63 kez rastlanmış bir durumdur. Her yıl, yaklaşık olarak 1.5 milyon homogreft nakli yapıldığı göz önünde bulundurulursa, herhangi bir nakil işleminde dokunun hastalık taşıması nedeniyle enfeksiyon oluşması ihtimali yaklaşık olarak 120,000’de 1’dir.

Homogreft doku nakli sonucu HIV bulaşma ihtimali yaklaşık olarak milyonda bir. Bu bilgi, homogreft nakli sonucu HIV enfeksiyonun oluşmayacağını garanti etmez. Ancak cerrahi operasyon sırasında oluşabilecek şiddetli bir komplikasyonun; homogreft dokunun hastalık taşınması sonucu oluşturacağı enfeksiyondan daha riskli olduğu unutulmamalıdır.

Donör dokuya kimler ihtiyaç duyar?

Birçok ortopedik cerrahi işlem, vücudun hasarlı bölgelerinin sağlıklı dokular aracılığıyla yeniden üretilmesi esasına dayanır. Eğer vücudunuzda yeteri kadar kullanılabilir doku yoksa veya alınması zorunlu olan dokunun gerektirdiği cerrahi operasyona girmek istemiyorsanız,  bir kadavranın bağışlanmış organlarını veya dokularını kullanmak sizin için bir seçenek olabilir. Bağışlanmış dokular; lif doku, bağ doku, kemik doku veya kıkırdak doku olabilir.

Donör doku kullanılarak yapılabilecek cerrahi işlemler aşağıdaki gibidir:

•    Ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu
•    Kıkırdak nakilleri
•    Menisküs nakli
•    Spinal Füzyon (Omur birleşimi)
•    Çatlak onarımı

Ortopedik cerrahi amacıyla yapılan homogreft nakilleri günümüzde oldukça yaygınlaşmaktadır, ABD’de yılda ortalama 1,5 Milyon homogreft nakli yapılmaktadır.

Donör  doku nasıl elde edilir?

Enfeksiyon bulaşması; donörün vücudunda taşıdığı bir hastalığın ya da dokunun işlenişi sırasındaki kirliliğin sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle, donörün taşınabilir bir hastalık sahibi olmadığını garanti altına almak için yüksek efor sarf edilir ve bağışlanan dokular kirlenmeyi son derece azaltan yollarla taşınır.

Donör dokular; olası bir nakil işlemleri için alındığında, dokuların güvenliğini sağlamak adına belirgin bir saklama işlemi gerçekleştirilir. Olası bir donör tanımlandığında; donörün ölüm nedenini, dokusunu daha az güvenilir hale getirecek yüksek riskli davranışlarını (uyuşturucu kullanımı gibi) ve donörün tıbbi geçmişini içeren bir araştırma yapılır. Enfeksiyon olup olmadığını ölçümlemek için kan testleri yapılır. Özellikle HIV, Hepatit B ve Hepatit C,  bulaşıcı süngerimsi ensefalopatiler (deli dana hastalığı gibi) ve frengi gibi hastalıklar olup olmadığına yönelik testler daha sık uygulanır.

Nakil işlemi için uygun olduğuna karar verilen homogreft dokular steril laboratuvar odalarında bir dizi işleme tabi tutulur. Dokular elde edildiklerinde, işlenmeleri sırasında ve işleme tesisinden çıkarılırken birçok sterillik testine tabi tutulur. Ayrıca, sterilizasyon işlemlerinin homogreft dokuların işlenmesi safhasında önemli bir adım olduğu unutulmamalıdır.

Doku, ortopedik işlemler için işlendiğinde, doku uyuşmazlığına mahal vermemek adına bütün hücresel bileşenlerinden (kan hücreleri dahil) ayrıştırılır. Bu işlem sırasında sterilizasyon da yapılır. Sterilizasyon, dokuyu zayıflatmamak adına çok şiddetli olmasa da dokuya bulaşabilecek bakterileri veya virüsleri engellemeye yetecek seviyede olmalıdır.

Dokular; üzerlerinde gerekli işlemler yapıldıktan sonra, nakil işlemleri için hastanelere yollanır. Dokuların muhafaza edilmesi için çeşitli yöntemler mevcut, ancak dokular genellikle -80 Santigrat derecede donmuş olarak muhafaza edilir. Muhafaza edilen dokunun tipine veya muhafaza şartlarına göre dokuların son kullanma tarihleri bulunur.

Doktorunuz için bir soru

Cerrahlar Akademisi tarafından verilen tavsiyeye göre doktorunuz, nakli yapılacak dokunun tam olarak nereden geldiğini bilmeli.

Doktorunuza, nakli yapılacak dokunun hangi doku bankasından alındığını ve neden bu doku bankasının seçildiğini sorun. Bütün doku bankaları aynı şartlara sahip değildir, bazı doku bankaları diğerlerinden çok daha katı araştırmalar yapması ile öne çıkar. Eğer doktorunuz nakil yapılacak dokunun nereden geldiğinden habersiz ise, dokuların ne gibi kriterler baz alınarak seçildiği hakkında da yeterli bilgi sahibi olamayacaklardır.

Doku bankalarının dokuları iyi muhafaza etmediğine ya da belirsiz kaynaklardan edindiklerine dair birçok haber basına sızmıştır. Bu yüzden, doktorunuz en üst düzey güvenliği sağlamak ve nakli yapılacak dokuların kalitesini üst düzeyde tutmak için doku bankaları hakkında araştırmalar yapmalıdır. Bazı doku bankaları hastaların daha iyi bilgilenmesi adına; dokunun işlenmesi ve elde edilmesi sırasında kullanılan teknikleri internet sitesinde yayınlamaktadır.

Doktorunuz sizi, nakil yapılacak dokunun nereden geldiği konusunda mutlaka bilgilendirmelidir.